Utrzymywanie języka polskiego w domu rodzinnym
Dla analizy doświadczeń językowych polsko-australijskiej młodzieży istotne znaczenie ma wiedza na temat wzajemnej zależności między stosunkowo łatwym nabywaniem języka angielskiego a ewentualną utratą polskich zdolności językowych. W latach poprzedzających naukę szkolną autorów pamiętników, we wszystkich domach — poza pięcioma — dominował język polski. Prace Fishmana i innych prowadzą do wniosku, iż zanik języków etnicznych w Stanach Zjednoczonych związany jest z zaniechaniem w wielu amerykańskich rodzinach nieangielskiego pochodzenia utrzymywania języka ojczystego jako jedynego języka domu. Dla kontrastu, Francuzi w Quebecu poprzez wiele pokoleń zdołali osiągnąć spore sukcesy w zachowywaniu swojego języka, właśnie dzięki ustanowieniu jego niekwestionowanego prymatu w domach rodzinnych'. Uczestnicy naszych badań ujawnili wyraźną tendencję w kierunku używania języka angielskiego w miarę nabywania go w szkołach. Znaczna większość respondentów twierdzi, iż w czasie pisania pamiętników mówiła w domu głównie lub wyłącznie po angielsku. W kilku wypowiedziach podkreślano przy tym rodzaj zachęty do mówienia po angielsku płynący ze strony rodziców. Wierzą oni, że utrzymywanie się języka polskiego w domu jest niekorzystne dla postępów dzieci w szkole i ogólnej adaptacji w australijskim społeczeństwie. „Rodzice martwili się moimi słabymi postępami w angielskim — chcieli bym się zasymilowała" twierdzi jedna z dziewcząt Inna, której ojciec zaczął rozmawiać z nią .po angielsku, by polski nie przeszkadzał jej w nauce, pisze: „Myślę, iż jego angielszczyzna była okropna, lecz nie mówiłam mu o tym". Dopiero później niektórzy z rodziców odkryli wszystkie konsekwencje takiej postawy, widoczne w szybkim pogarszaniu się u ich dzieci zdolności do mówienia po polsku. Z zaprezentowanych opinii wynika, iż język polski rzadko pozostawał jedynym językiem domu. W niektórych domach mówienie po polsku było „rzeczą oczywistą" lub „naturalną, bez potrzeby specjalnych nakazów lub zakazów". Również niedostateczna znajomość angielskiego u rodziców była oczywistym czynnikiem przyczynowym: „Nie lubiłam, gdy mówili do mnie po angielsku; było to bardzo dziwne, a poza tym nie rozumiałam ich właściwie". Chłopiec, którego rodzice mogli rozmawiać z nim po angielsku, komentuje: „W domu zawsze mówiłem po polsku; działo się tak, ponieważ rozmowa z rodzicami po angielsku wydawała się dziwna i obca".